बालकाण्ड · छंद · छंद
बृंदारका गन सुमन बरिसहिं राउ जनवासेहि चले।
मूल पाठ
बृंदारका गन सुमन बरिसहिं राउ जनवासेहि चले।
दुंदुभी जय धुनि बेद धुनि नभ नगर कौतूहल भले॥
तब सखीं मंगल गान करत मुनीस आयसु पाइ कै।
दूलह दुलहिनिन्ह सहित सुंदरि चलीं कोहबर ल्याइ कै॥
स्रोत अभिलेख 1.326 · पुस्तक पृ. 309, 310
भावार्थ
मूल पाठ के बाददेवतागण फूल बरसा रहे हैं; राजा जनवासेको चले। नगाड़ेकी ध्वनि, जयध्वनि और वेदकी ध्वनि हो रही है; आकाश और नगर दोनोंमें खूब कौतूहल हो रहा है (आनन्द छा रहा है), तब मुनीश्वरकी आज्ञा पाकर सुन्दरी सखियाँ मङ्गलगान करती हुई दुलहिनोंसहित दूल्होंको लिवाकर कोहबरको चलीं॥ ४॥
स्रोत: सचित्र, सटीक गीता प्रेस संस्करण · PDF पृ. 311 · मूल पाठ अलग स्रोत-अभिलेख से · स्रोत-स्थिति
शब्द-दर-शब्द अर्थ
1बृंदारका गन सुमन बरिसहिं राउ जनवासेहि चले।
English explanation
The hosts of gods shower flowers, and King Dasharatha departs for the wedding party’s lodging.
| मूल शब्द | हिन्दी अर्थ | English meaning |
|---|---|---|
| बृंदारका | देवता | gods |
| गन | समूह | hosts |
| सुमन | फूल | flowers |
| बरिसहिं | बरसाते हैं | shower |
| राउ | राजा दशरथ | King Dasharatha |
| जनवासेहि | बरात के ठहरने के स्थान की ओर | to the wedding party’s lodging |
| चले | चले | departed |
2दुंदुभी जय धुनि बेद धुनि नभ नगर कौतूहल भले॥
English explanation
The sky and city resounded with kettledrums, victory cries, and Vedic chanting amid delightful festive excitement.
| मूल शब्द | हिन्दी अर्थ | English meaning |
|---|---|---|
| दुंदुभी | नगाड़े | kettledrums |
| जय | जयघोष | cries of victory |
| धुनि | ध्वनि | sound |
| बेद | वेदपाठ | Vedic recitation |
| धुनि | ध्वनि | sound |
| नभ | आकाश में | in the sky |
| नगर | नगर में | in the city |
| कौतूहल | उत्सवी चहल-पहल | festive excitement |
| भले | सुंदर और आनंददायक | delightful |
3तब सखीं मंगल गान करत मुनीस आयसु पाइ कै।
English explanation
Then, having received the chief sage’s permission, the companions sang auspicious songs—
| मूल शब्द | हिन्दी अर्थ | English meaning |
|---|---|---|
| तब | तब | then |
| सखीं | सखियाँ | female companions |
| मंगल | शुभ | auspicious |
| गान | गीत | songs |
| करत | गाती हुई | singing |
| मुनीस | मुनिश्रेष्ठ की | of the chief sage |
| आयसु | आज्ञा | permission; instruction |
| पाइ | पाकर | having received |
| कै | करके | having done |
4दूलह दुलहिनिन्ह सहित सुंदरि चलीं कोहबर ल्याइ कै॥
English explanation
The lovely companions proceeded to the wedding chamber, bringing the bridegrooms and brides with them.
| मूल शब्द | हिन्दी अर्थ | English meaning |
|---|---|---|
| दूलह | दूल्हे | bridegrooms |
| दुलहिनिन्ह | दुलहनों | brides |
| सहित | के साथ | with |
| सुंदरि | सुंदर सखियाँ | lovely companions |
| चलीं | चलीं | proceeded |
| कोहबर | विवाहोत्तर रस्मों के कक्ष में | to the bridal ritual chamber |
| ल्याइ | ले आकर | bringing along |
| कै | करके | having done |
स्रोत और प्रसंग
- काण्ड
- बालकाण्ड
- पद
- छंद
- स्रोत अभिलेख
- 1.326
- भावार्थ पृष्ठ
- PDF पृ. 311
- सहायक विषय
- श्रीसीता-राम-विवाह
- मुद्रित पृष्ठ
- 309, 310
विषय-शीर्षक पुस्तक की विषय-सूची से हैं; पृष्ठ-मिलान अनुमानित है और एक अंश में कई प्रसंग आ सकते हैं।